Kleine handelingen verraden je meest intieme geheimen volgens Freud

Freud jaagt  me af en toe de stuipen op het lijf met zijn psychoalanytische theorie. Hij beschrijft bijvoorbeeld in ‘The Origin en Development of Psychoanalysis’ hoe hij kleine handelingen kan interpreteren waardoor iemand eenvoudig zijn meest intieme geheimen kan verraden.

Met kleine handelingen bedoelt hij bijvoorbeeld versprekingen, dingen die je bent vergeten, maar ook bewegingen en gebaren die iemand maakt zonder dat hij daar zelf erg in heeft. Hij geeft betekenis aan alles wat hij ziet zoals de kleding die je draagt, het gefriemel met voorwerpen, een melodie die je neuriet en onbewuste gebaren. Hij beschouwt ze als symptomen en het observeren daarvan kan leiden tot de ontdekking van verborgen psychische complexen.

Ik vind het een machtige theorie. De voorbeelden die hij beschrijft in zijn ‘Psychopathologie van het Dagelijks Leven’ liegen er niet om. Hij kon hele kleine vergissingen herleiden tot een prachtig verhaal over de invloed van het onbewuste op iemands gedrag. Hij noemde het Fehlleistungen wat in het Nederlands wel vertaald wordt met lapsus of foutieve verrichting.

Je kent het verschijnsel wel dat een naam je is ontschoten en dat je een andere naam of een deel van een andere naam noemt waarvan je bijna zeker weet dat het juist is. Het is een foutieve herinnering.

Je probeert je bijvoorbeeld te herinneren hoe een docent van vroeger heette. Je weet het niet meer, maar er dringt zich wel een naam aan je op, bijvoorbeeld dat hij meneer Schaap heette. Je weet dat dat niet klopt, maar toch dringt het zich aan je op.

Freud zou dit kunnen herleiden tot verdrongen wens, bijvoorbeeld als volgt. Het gevoel dat jij bij de docent kreeg was niet heel prettig. Je voelde je bij hem een beetje schaapachtig en tekortschieten. Je vroegere wens was om geen les meer van hem te krijgen om van dat gevoel af te komen. Door nu aan die docent te denken voel je je als nog weer wat schaapachtig. Maar nu kan je er om lachen en vindt hem eigenlijk een beetje schaapachtig en noemt hem meneer Schaap. Langzaam komt er een herinnering boven aan een leraar economie.  Nu weet je het weer, de leraar heette Koeman. Je hebt de koe in je herinnering vervangen door schaap. Zo zou Freud het hebben kunnen duiden. Je verraad je zelf door een naam te noemen die bij jou opkwam dat verbonden is met het ongemakkelijke gevoel wat je had.

Freud geeft wel veertig van dit soort voorbeelden in zijn boek over de Psychopathologie van het Dagelijks Leven. Hij verzamelde ze om ze als een soort fundament te gebruiken voor zijn psychoanalytische theorie.

Een mooi voorbeeld is een vergissing die Richard Wagner aan hem verteld heeft. Wagner over zichzelf: “Bij het doorlezen van een oud collegedictaat ontdekte ik dat ik in de haast van het meeschrijven een klein fout had gemaakt. In plaats van Epithel (epitheel = opperhuid) had ik Edithel geschreven. Met de klemtoon op de eerste lettergreep verwijst dat naar een meisjesnaam. De analyse daarvan is heel simpel. Ten tijde van de verschrijving was de draagster van deze naam nog maar een oppervlakkige kennis van  mij, en pas veel later ontstond er uit die betrekking een intieme omgang. De verschrijving is dus een charmant bewijs voor de doorbraak van de onbewuste genegenheid op een moment dat ik er zelf nog eigenlijk geen vermoeden van had. ”

Stel je voor dat wij allemaal zoals Freud de kleinste handelingen en versprekingen kunnen interpreteren. Dat komt gevaarlijk dichtbij gedachtenlezen. En dat vind ik toch wel een beetje eng. Zou hij dat echt gekund hebben, of had hij ook gewoon een boel fantasie?

Wat zag Freud ?

Over Karina de Groot

Ik ben gz-psycholoog en coach. Ik help mensen om zich te beschermen tegen stress, en makkelijker en met veel zin in het leven te staan. Met behulp van de zelfbeeldtest geef ik mensen psychologische hulp om dit voor elkaar te krijgen.
Dit bericht werd geplaatst in Psycholoog, therapie, Zelfbeeld en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Kleine handelingen verraden je meest intieme geheimen volgens Freud

  1. Hilde Huisman-Thijs zegt:

    Leuk en leerzaam, Karina. Dank!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s