Filosofie geen oplossing voor menselijke problemen

Onlangs herlas ik een boek van Wittgenstein waarin hij alle filosofische problemen oplost. In zijn intrigerende gedachtegang onderstreept hij het belang van de persoonlijke psychologische waarheid in plaats van een algemeen geldende waarheid. Dat paste zo goed bij mijn verhaal over Hoe therapie kan genezen (zie blog ‘Hoe kan therapie genezen 76. Werkelijkheid van binnen voelen’) dat ik je graag wat over Wittgensteins gedachten wil vertellen.

Alle filosofische problemen opgelost 

In zijn boek Tractatus Logico-philosophicus zegt Wittgenstein dat hij alle filosofische problemen heeft opgelost, maar dat dat tegelijkertijd erg weinig bijdraagt aan een antwoord op de zin van het bestaan en de mystiek van het leven. Hij vond dat filosofie geen goed antwoord had op menselijk leed en problemen. Hij zegt dan ook dat de filosofie niet kan helpen om menselijk lijden te verlichten, laat staan genezen.

Zijn uiteindelijke conclusie verwoordt hij als volgt: ‘Wij voelen dat zelfs als alle mogelijke wetenschappelijke vragen beantwoord zijn, onze levensproblemen nog helemaal niet zijn aangeroerd. Er blijft dan weliswaar geen vraag meer over; en juist dat is het antwoord’. Hij eindigt daarna zijn traktaat met de beroemde slotzin ‘Van dat, waarover niet kan worden gesproken, moet men zwijgen.’

Na dit boek heeft Wittgenstein zich teruggetrokken uit het openbare leven omdat hij het oplossen van filosofische problemen verder nutteloos vond. Hij wilde er niet meer over praten en er geen woorden meer aan vuil maken.

Hoe kwam hij tot dat antwoord? Wittgenstein heeft zeer consequent en haast mathematisch nagedacht over enkele grote filosofische problemen zoals de bestaan van voorwerpen en de kennis daarvan, het probleem met taal, het raadsel van ons eigen bestaan, het verschil tussen de werkelijkheid en onze interpretatie daarvan en het probleem van het ophouden van het bestaan, ofwel de dood.

De meeste filosofische uitspraken zijn niet fout, maar onzinnig

Volgens Wittgenstein zijn de meeste uitspraken die over filosofische zaken zijn opgeschreven zijn niet fout, maar onzinnig. We kunnen een aantal filosofische vragen helemaal niet beantwoorden, maar alleen hun onzinnigheid constateren.

Of anders gezegd Wittgenstein vindt dat de meeste vragen en uitspraken van de filosofen erop berusten dat we onze taallogica niet begrijpen. En hij vind het niet verwonderlijk dat de diepste problemen eigenlijk geen problemen zijn. Alle filosofie is namelijk eigenlijk kritiek op de taal.

Volgens Wittgenstein is het doel van de wijsbegeerte de logische verheldering van gedachten. Het is geen natuurwetenschap en ook geen leer, maar een bezigheid. En psychologie staat bijvoorbeeld niet dichterbij de filosofie dan willekeurig welke andere natuurwetenschap.

Filosofie bestaat uit het juiste logische gebruik van taal, en het op een juiste, goede manier denken en verhelderen van relaties tussen begrippen. Het gaat over algemene, noodzakelijke geldigheid over hoe voorwerpen of begrippen daarvan zich tot elkaar verhouden.

De begrippen zelf, de inhoud, alle dingen, alle bomen, kunnen fysisch beschreven worden door de wetenschap. Met behulp van de wetenschap zijn alle vragen bovendien op een fysisch niveau te beantwoorden.

In andere woorden, de filosofie kan alle filosofische problemen oplossen en beantwoorden, maar dat brengt ons op geen enkele manier verder in het verdragen van problemen.

Levensvragen zijn niet algemeen geldend, maar persoonlijk

Als iemand toch over iets metafysisch begint, zoals ethiek, of de wil, of de zin van het leven, treedt die persoon buiten de filosofie, omdat hij bepaalde tekens of begrippen geen algemeen geldende betekenis heeft gegeven zoals dat in de filosofie vereist wordt. De wil, ethische kwesties, persoonlijke en individuele interpretaties van de werkelijkheid zijn het terrein van de psychologie en niet van de filosofie.

Er bestaat wel degelijk een mystiek gevoel van de wereld, maar dit gevoel is persoonlijk en niet algemeen geldend. Over dat gevoel is het onzinnig om algemeen geldende vragen te stellen, omdat er ook geen algemeen geldend antwoord op gegeven kan worden. In de woorden van Wittgenstein: het is onzinnig om vragen uit te spreken waarvan het antwoord niet uitgesproken kan worden.

Kortom, het raadsel van de wereld bestaat niet in de filosofie, omdat dat raadsel persoonlijk is. Er zijn geen algemeen geldende antwoorden op de zin van het bestaan, de zin van de dood en ziekte, oorlog, ellende en menselijk lijden. Hoe je daarmee omgaat, kun je beter met een psycholoog bespreken dan met een filosoof.

Literatuur
Wittgenstein, L. (1982). Tractatus logico-philosophicus. Amsterdam: Atheneum- Polak & van Gennep.

Over Karina de Groot

Ik ben gz-psycholoog en coach. Ik help mensen om zich te beschermen tegen stress, en makkelijker en met veel zin in het leven te staan. Met behulp van de zelfbeeldtest geef ik mensen psychologische hulp om dit voor elkaar te krijgen.
Dit bericht werd geplaatst in Psycholoog Nieuwegein, Psycholoog, therapie, Rouwverwerking, Stress en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s